راههاي دسترسی:

اگر قصد دارید از سنندج به اورامان بروید، از تهران وارد اتوبان ساوه به سمت همدان شوید، بعد از همدان به سنندج برویدو از سنندج به سمت مریوان راهی شوید، در این جاده بعد از 15 کیلومتر خروجی نودشه و پاوه را میبینید. وارد آن شده پس از 35 کیلومتر خروجی جاده اورامان در سمت چپ شما مشخص است. به آن وارد شوید، بعد از 10 کیلومتر به روستاي اورامان می رسید. اما از کرمانشاه به سمت سنندج، در مسیر بعد از پلیس راه، وقتی تابلوهاي روانسر و پاوه را دیدید، به سمت چپ بپیچید. بعد از حدود 15 کیلومتر از پاوه به یک دوراهی می رسید، دوراهی نو سود و نودشه. شما مسیر نودشه را انتخاب کنید. حدود 30 کیلومتر پس ازنودشه، خروجی اورامان در سمت راست شماست.
اورامانات یا هورامانات منطقه اي وسیع در جنوب استان کردستان است که تا مریوان 75 کیلومتر و تا سنندج 170 کیلومتر فاصله دارد. اورامانات آنقدر پهناور است که اورامان تخت تنها بخش کوچکی از آن را تشکیل داده است. این منطقه در دل کوه هاي سر به فلک کشیده زاگرس قرار دارد که از جنوب غربی به ارتفاعات اورامان تخت و از شرق به ارتفاعات کوسالان منتهی می شود. ، بنا بر اعتقاد مردم محلی اورامان در گذشته، شهر بسیار بزرگ و پرجمعیتی بوده طوري که پایتخت قلمرو اورامی ها بوده است به همین دلیل آن را اورامان تخت می نامند اما شاید قرار گرفتن این ناحیه در دره اي مقابل ارتفاعات تخت دلیل دیگري براي این نامگذاري باشد.

در این منطقه آتشکده هاي فراوانی پیدا شده که نشان می دهد مردم این ناحیه قبل از اسلام از دین زرتشت پیروي می کرده اند. باستان شناسان در غارهاي شانیدر و بیستون که از غارهاي مهم این منطقه هستند، اجاق، وسایل انسان هاي نخستین و اسکلت انسان هاي نئاندرتان )یعنی انسان هایی که قامتی کوتاه، سري بزرگ و بینی کوچکی داشتند اما بسیار پر زور بودند) یافته اند که نشان دهنده ي زندگی 40 هزار ساله ي مردم این منطقه است.ر وستاي شگفت انگیز اورامان به سبب سیستم پلکانی خانه ها که پشت بام یک خانه حیاط خانه دیگر یا قسمتی از محل گذر است و از این نظر به روستاي ماسوله گیلان شباهت زیادي دارد، به روستاي هزار ماسوله معروف است. اورامان در قلب کوهستان قرار گرفته و همین امر سبب شده که سنگ ماده ي اصلی در ساخت خانه هاي این روستا باشد. به این شیوه ي ساخت یعنی استفاده از سنگ براي ساخت خانه ها و عدم استفاده از ملات خشکه چین می گویند.بهترین زمان سفر به این منطقه اردیبهشت تا آخر تابستان است. در منطقه اورامان حدودا 540 خانواده زندگی می کنند که به زبان هورامی حرف می زنند و داراي لباس و آداب و رسوم خاص خود می باشند. لباس محلی مردان اورامی چوخه، پانتول، هلکی شال، دستار، فرنجی و کله بال است و زنان اورامی از جانی، کلنجه، شال، کلاه و کلله به عنوان لباس محلی استفاده می کنند . مردمان اورامان از کرك نوعی بز به نام “مه ریز” که پشم بسیار لطیفی دارد شال هایی می بافند که این شال قسمتی از لباس مردان اورامانی است..
موسیقی در فرهنگ مردم اورامان جایگاه ویژه اي دارد البته موسیقی اصیل و سنتی خودشان همچون چیله و کنالیل، در ضمن پایکوبی هاي گروهی جزء لاینفک زندگی مردمان کرد خصوصا اورامانی هاست. مردم فرهنگ مدار اورامان آداب و رسوم و آئین هاي منحصربفرد و زیبایی دارند که یکی از مهمترین آنها مراسم پیر شالیار(کومساي) است. این مراسم دوبار در سال یکبار در نیمه اردیبهشت و بار دیگر در نیمه بهمن انجام می شود.

تاریخچه این مراسم به سالهاي بسیار دور برمی گردد، زمانی که پیر شالیار در این منطقه زندگی می کرده . نام پیر شالیار سید مصطفی بود. وي از مریدان عبدالقادر گیلانی بوده است. از جمله ي کرامات او شفا دادن شاه بهار خاتون دختر پادشاه بخاراست. داستان این است که شاه بهار خاتون کر و لال بود، پس از اینکه همه ي اطبا از درمان او ناتوان شدند و آوازه پیر شالیار به گوش پادشاه بخارا رسید، او دخترش را نزد پیر شالیار آورد و سید مصطفی توانست دختر او را شفا دهد، پادشاه هم دخترش را به عقد او در آورد. همه ساله در نیمه اردیبهشت و نیمه بهمن مردم دیار اورامان سالگرد این ازدواج را جشن می گیرند. این مراسم سه روز طول می کشد. در روز اول تعدادي از اهالی، دام هایی را که براي قربانی نذر کرده اند به خانه پیر شالیار می برند.
مقداري از این گوشت به عنوان تبرك به خانواده ها داده شده از بقیه آن غذاي رسمی این مراسم یعنی آش جو یا هولوشینه تشی می پزند. مردم سه روز صبح تا شب در نزدیکی خانه پیر شالیار می نوازند، می رقصند، شاد هستند و از این غذاي محلی نوش جان می کنند و در پایان روز سوم مراسم را با دعاتمام می نمایند.

همه ساله گردشگران زیادي از سراسر ایران و جهان براي دیدن مراسم پیر شالیار به اورامان می روند. تعداد تماشاگران این مراسم در سال 95 حدود 8 هزار نفر بوده است.

ضمن اینکه جاده هاي منتهی به این روستا به دلیل داشتن پیچ و خم زیاد و دره هاي عمیق، سبب می شود شما از همان ابتدا مطمئن شوید که بهترین مکان را براي گشت و گذار انتخاب کرده اید. دیگر جاذبه ي طبیعی اورامان، دریاچه زریبار یا زریوار است که در واقع یک تالاب بین المللی است و از هیچ رودي سرچشمه نمی گیرد. آب این تالاب، شیرین است و با وجود اینکه نکته هاي ناشناخته زیادي در مورد آن براي محققان وجود دارد، اما یکی از منحصر بفردترین تالاب هاي آب شیرین جهان می باشد. اگر به اورامان سفر کردید، به هیچ وجه روستاي نگل که در 25 کیلومتري سرو آباد قرار گرفته و در آن قرآنی وجود دارد که به قرآن نگل معروف است و متعلق به قرن پنجم هجري می باشد را از دست ندهید. اگر هنگام پیاده روي از روستا خارج شوید بعد از حدود 4 کیلومتر به روستاي بلبر وآبشار زیبا و خاطره انگیزش می رسید . اما اورامان به غیر از جاذبه هاي طبیعی، مکان هاي تاریخی زیادي هم در خود جاي داده است، از جمله: مقبره و خانه پیر شالیار، مسجد حضرت عبدالله که از سنگ و چوب گردو ساخته شده ضمن اینکه شما می توانید در صورتی که از سنندج به اورامان می روید، مکان هاي تاریخی سنندج مثل مسجد جامع، عمارت خانه کرد، حمام خان، بازار سر پوشیده و حمام شیشه اي را هم ببینید.

منبع : صد جائی که در ایران باید دید / جمع آوري و تالیف: کورش مقصودي